“Mua vào khi giá giảm” có lẽ là lời khuyên tồi tệ nhất mà bạn từng nghe

• Bài viết lấy bối cảnh vào tháng 12 năm 2025

I. Rủi ro và chi phí cơ hội

Trong cả thị trường giá lên và giá xuống, chiến thuật này đều có thể gây hại cho các nhà đầu tư.

Gần đây, mỗi khi giá cổ phiếu giảm, các tiêu đề báo chí đều đưa tin về một nhóm nhà đầu tư mua vào lúc giá giảm sẽ ngăn chặn đà rơi và sẽ kiếm lời từ sự hồi phục. Đáng tiếc là điều đó không xảy ra.

Lời khuyên “mua khi giá giảm” phản ánh tâm lý đám đông hơn là hiệu quả thực tế. Việc nghe theo lời khuyên này sẽ dẫn đến lợi nhuận thấp dù trong cả thị trường giá lên hay giá xuống. Bất kể dự đoán của bạn về thị trường chứng khoán năm 2026 có ra sao, chiến thuật này cũng sẽ không giúp ích gì cho bạn.

Mua vào khi giá giảm thường đòi hỏi bạn phải tích lũy tiền để chờ đợi cơ hội mua cổ phiếu khi giá giảm. Tuy nhiên việc nắm giữ nhiều tiền với lãi suất thấp trong thị trường giá lên chính là một khoản chi phí cơ hội khổng lồ. Lạm phát cũng sẽ làm giảm giá trị của tiền. Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận và ảnh hưởng này ngày càng lớn theo thời gian do hiệu ứng lãi kép.

Ngoài tiền, còn có nợ margin. Một số người vay tiền để mua vào khi giá giảm, sử dụng đòn bẩy để tăng lợi nhuận. Vấn đề chính ở đây là việc vay tiền làm tăng chi phí do phải trả lãi.

Một vấn đề khác: điều gì sẽ xảy ra nếu bạn dự đoán sai và thị trường tiếp tục giảm? Đầu tư bằng tiền vay sẽ khuếch đại khoản lỗ và thường dẫn đến tình trạng bị ép bán giải chấp thông qua các lệnh gọi ký quỹ. Mua vào khi giá giảm bằng tiền vay là một hành động quá tự tin.

Tất cả những rủi ro trên đều tồn tại ngay cả trong thị trường giá lên.

II. Ảo tưởng sai lầm về dòng vốn

Một lý do khiến việc “mua khi giá giảm” trở lên phổ biến là bởi rất ít người còn nhớ về những đợt thị trường giá xuống kéo dài, khốc liệt và gây kiệt quệ về mặt cảm xúc, kiểu thị trường giảm do suy thoái kinh tế toàn cầu gây ra. Đợt thị trường gấu gần nhất kết thúc vào năm 2009, cách đây gần 17 năm.

Một nhà đầu tư 35 tuổi hiện nay, khi đó vẫn còn đang học trung học. Chuyện đã xảy ra quá lâu rồi nên nhiều người tự thuyết phục mình rằng việc mua vào khi giá giảm sẽ ngăn chặn thị trường gấu. Nhưng đó chỉ là một biến thể của một quan niệm sai lầm đã cũ, cho rằng dòng tiền vào và ra khỏi thị trường sẽ quyết định chu kỳ thị trường.

Điều này thật vô lý. Bạn nên biết rằng với mỗi người mua, luôn luôn có một người bán tương ứng.

Để có thêm bằng chứng? Vào tháng 2 năm 2000, các nhà đầu tư Mỹ đã rót ròng 50 tỷ đô la Mỹ vào các quỹ cổ phiếu và tiếp tục rót thêm sau đó. Thị trường tăng trưởng mạnh mẽ của thập niên 1990 đạt đỉnh vào tháng tiếp theo. Rồi sau hai năm tồi tệ, các nhà đầu tư Mỹ đã rút rồng 55 tỷ đô la Mỹ vào tháng 7 năm 2002, và bán tháo cho đến đầu năm 2003. Thế nhưng, một thị trường giá lên mới đã bắt đầu từ tháng 10 năm 2002. Điều tương tự cũng xảy ra quanh vùng đáy năm 2009.

Thị trường giá lên toàn cầu hiện nay bắt đầu từ tháng 10 năm 2022. Trong quý đó, và trong 5 trong số 8 quý tiếp theo, các nhà đầu tư Singapore là những người bán ròng các quỹ cổ phiếu trong nước. Lũy kế, họ đã bán nhiều hơn mua kể từ khi thị trường chạm đáy. Tuy nhiên, chỉ số Straits Times Index (Singapore) đã tăng 27% trong 8 quý sau khi chạm đáy và tăng tổng cộng 64%.

Trong năm 2025, nhà đầu tư Anh đã rút hàng tỷ đô la khỏi thị trường chứng khoán trong sáu tháng tính đến tháng 11. Thế nhưng, cổ phiếu của Anh lại tăng 25% (tính theo đô la Singapore) trong năm 2025, dẫn đầu thế giới. Rõ ràng, dòng vốn không bao giờ quyết định hướng đi của thị trường.

Trong thị trường gấu, việc mua vào khi giá giảm mạnh có hiệu quả duy nhất là mua vào ở vùng đáy. Nhưng trong thị trường giá xuống đầy khắc nghiệt, con đường dẫn đến đáy có rất nhiều ổ gà, với những cú sụt giảm đáng sợ nhất thường xuất hiện ở giai đoạn cuối. Bạn có thể mua vào khi giá giảm liên tục, đốt hết tiền cho đến khi chạm đáy, thời điểm mà những biến động lớn khiến bạn hoảng sợ và bán tháo cổ phiếu hoặc bị gọi ký quỹ bổ sung.

Tất nhiên, nếu bạn thường xuyên canh đúng thời điểm giá giảm gần đáy, bạn sẽ đạt được lợi nhuận vượt trội. Nhưng liệu bạn có phải là một người giỏi canh thời điểm thị trường? Nếu có, bạn không cần lời khuyên của tôi. Nhưng đại đa số mọi người đều không làm được điều đó. Ngay cả Warren Buffett hay John Templeton cũng không. Tôi cũng không phải, dù tôi đã quản lý tiền chuyên nghiệp một cách thành công trong hơn 50 năm qua.

III. Canh đúng thời điểm để mua vào

Tôi gọi thị trường là “kẻ hạ nhục vĩ đại” một con quái vật độc ác luôn tìm cách làm nghèo càng nhiều nhà đầu tư càng tốt.

Hầu hết mọi người mua cổ phiếu khi họ cảm thấy lạc quan về triển vọng của chúng, như năm 2000. Họ bán khi cảm thấy sợ hãi sau một đợt giảm giá, như năm 2009. Giảm càng mạnh, nỗi sợ hãi càng lớn.

Việc chọn sai thời điểm có thể gây thiệt hại rất lớn. Kể từ khi dữ liệu tổng lợi nhuận hàng ngày bắt đầu được thu thập vào năm 1994, chỉ số MSCI Singapore chỉ đạt mức tăng trưởng hàng năm 4,4% cho đến cuối năm 2024. Một con số không mấy ấn tượng.

Nhưng nếu bạn bỏ đi 10 ngày tốt nhất trong khoảng thời gian đó, thì mức giảm hàng năm sẽ là 0,1%. Còn nếu bỏ đi cả 20 ngày tốt nhất? Mức giảm hàng năm sẽ là 2,8%.

Dĩ nhiên, sự tập trung của thị trường Singapore vào lĩnh vực bất động sản và tài chính đã làm sai lệch dữ liệu này. Nhưng khi nhìn ra toàn cầu, bạn cũng sẽ thấy điều tương tự.

Chỉ số chứng khoán MSCI World đạt lợi nhuận hàng năm 7,7% trong cùng khoảng thời gian 30 năm. Nếu bỏ đi 10 ngày tốt nhất, lợi nhuận sẽ giảm xuống còn 5,6%. Nếu bỏ đi 20 ngày tốt nhất, lợi nhuận chỉ còn 3,5%.

Nhiều ngày tốt nhất lại thường xuất hiện gần những ngày tồi tệ nhất, khiến việc xác định thời điểm trở nên cực kỳ phức tạp. Một lần nữa, dù người ta thường nói nên mua khi giá giảm, nhưng hầu hết mọi người không làm vậy khi thời điểm tốt thực sự đến. Nỗi sợ đã khiến họ đứng ngoài cuộc.

Tin tốt là: bạn không có lý do gì phải cố gắng làm điều đó.

Đầu tư không phải là chuyện canh thời điểm ngắn hạn. Đó là đa dạng hóa danh mục đầu tư, kiên nhẫn và để lãi kép phát huy sức mạnh. Hãy dùng lý trí để loại bỏ lối suy nghĩ “mua khi giá giảm”, một quan điểm sai lầm.

Ghi chú: Kenneth Fisher thành lập Fisher Investments vào năm 1979, tính đến ngày 31/12/2025, đây là một công ty tư vấn đầu tư và quản lý tài sản với tổng giá trị hơn 386 tỷ đô la Mỹ.

– Tham khảo Kenneth Fisher