Trái phiếu có thực sự an toàn hơn cổ phiếu (bài 1)

“Ai cũng biết trái phiếu an toàn hơn cổ phiếu.”

Bạn đã nghe câu nói này quá nhiều lần đến mức coi đó là một sự thật hiển nhiên không cần bàn cãi. Khi mà ký ức về năm 2008 vẫn còn in đậm trong tâm trí hầu hết các nhà đầu tư, việc nghi ngờ điều này thậm chí là một sai lầm. Có một đặc điểm tâm lý hành vi khá kỳ lạ: Cổ phiếu tăng mạnh vào năm 2009 và 2010, đi ngang vào năm 2011, rồi lại tăng vào năm 2012 khi tôi viết những dòng này. Thế nhưng, những khoản lỗ từ 5 năm trước vẫn ám ảnh tâm trí chúng ta nặng nề hơn nhiều so với 4 năm gặt hái được lợi nhuận.

Nhưng chính những niềm tin được số đông chấp nhận rộng rãi, phổ biến thường lại là những quan niệm sai lầm, thậm chí là lạc hậu.

Bạn hãy thử tự hỏi mình: “Có phải vậy không?”

Ban đầu, có vẻ hợp lý khi nghĩ rằng, trái phiếu ổn định hơn cổ phiếu với những biến động lên xuống thất thường. Nhưng theo tôi, trái phiếu có an toàn hơn hay không còn phụ thuộc vào định nghĩa của bạn về “an toàn”.

Không có một định nghĩa duy nhất, mỗi người lại có một cách hiểu khác nhau. Ví dụ, một người có thể nghĩ “an toàn” có nghĩa là mức độ biến động thấp trong ngắn hạn. Không có rung lắc mạnh! Một người khác lại cho rằng “an toàn” có nghĩa là khả năng đạt được lợi nhuận dài hạn cao hơn, mà điều này đôi khi lại phải chấp nhận biến động ngắn hạn cao hơn.

I. Trái phiếu cũng dễ biến động

Mọi người thường mắc sai lầm khi nghĩ rằng trái phiếu không biến động. Điều đó không đúng. Trái phiếu cũng có biến động giá. Và giá của chúng di chuyển ngược chiều so với lãi suất. Khi lãi suất tăng, giá của các trái phiếu đang lưu hành giảm, và ngược lại. Vì vậy, từ năm này sang năm khác, khi lãi suất của các loại trái phiếu khác nhau tăng giảm, giá của chúng cũng tăng giảm theo. Một số loại trái phiếu có biến động mạnh hơn những loại khác. Nhưng trong bất kỳ năm nào, trái phiếu vẫn có thể cho lợi nhuận âm, ngay cả trái phiếu kho bạc Mỹ.

Nhưng nhìn chung, xét trên diện rộng, trái phiếu thường không biến động mạnh như cổ phiếu trong khoảng thời gian ngắn .

Đây là một lưu ý quan trọng. Trong khoảng thời gian ngắn như 1 năm hoặc thậm chí 5 năm, trái phiếu ít biến động hơn. Đi kèm với đó là lợi nhuận kỳ vọng cũng thấp hơn. Nhưng nếu mục tiêu duy nhất của bạn là tránh biến động mạnh và bạn không quan tâm đến việc đạt được lợi nhuận vượt trội trong dài hạn, thì điều này có lẽ sẽ không làm bạn bận tâm.

Cho đến giờ, tôi chưa nói điều gì khiến bạn ngạc nhiên cả. Cổ phiếu biến động mạnh hơn trái phiếu.

II. Cổ phiếu ít biến động hơn trái phiếu?

Từ ngày này sang ngày khác, từ tháng này sang tháng khác và từ năm này sang năm khác, cổ phiếu có thể trải qua những đợt rung lắc dữ dội, thường lớn hơn nhiều so với trái phiếu. Về cảm xúc, điều đó không hề dễ chịu. Nhưng việc biến động mạnh hơn trong ngắn hạn, bạn không nên bất ngờ. Vì lý thuyết tài chính cho rằng điều đó là bình thường.

Để đạt được lợi nhuận dài hạn vượt trội của cổ phiếu so với trái phiếu, bạn bắt buộc phải chấp nhận mức độ biến động cao hơn trong ngắn hạn. Nếu cổ phiếu ít biến động hơn so với mức trung bình hàng năm, lợi nhuận của chúng có thể sẽ thấp hơn. Giống như trái phiếu!

Nhưng nếu xét trong khoảng thời gian dài, như 10 năm, 20 năm, … những nhịp rung lắc mạnh hàng tháng, hàng năm sẽ dần ổn định và chuyển thành xu hướng tăng trưởng bền vững hơn. Đúng vậy, sự biến động diễn ra theo cả hai chiều. Có lẽ bạn hiếm khi nghe thấy điều này (thậm chí chưa từng), nhưng dữ liệu lịch sử đã chứng minh rằng trong dài hạn, cổ phiếu thực tế ít biến động hơn trái phiếu và mang lại lợi nhuận cao hơn.

III. Đổ lỗi cho sự tiến hóa

Nếu đúng như vậy, tại sao rất nhiều nhà đầu tư lại sợ cổ phiếu? Câu trả lời rất đơn giản: đó là do sự tiến hóa.

Đã có bằng chứng chứng minh rằng, các nhà đầu tư cảm nhận nỗi đau mất mát mạnh hơn gấp đôi so với niềm vui khi đạt được lợi nhuận. Điều này xuất phát từ lý thuyết triển vọng, một khái niệm trong lĩnh vực tài chính hành vi đã đoạt giải Nobel. Nói cách khác, việc lo sợ nguy hiểm (hoặc cảm nhận nguy hiểm) trong tâm trí chúng ta thường chiếm ưu thế hơn so với viễn cảnh an toàn.

Phản ứng tiến hóa này rõ ràng đã mang lại lợi ích cho tổ tiên của chúng ta. Những người luôn lo lắng về mối đe dọa bị hổ răng kiếm tấn công có khả năng sống sót cao hơn những người lơ là, thiếu cảnh giác. (Cách tốt nhất để thắng một cuộc chiến với hổ răng kiếm là không nên lao vào giao chiến với chúng.) Tương tự, những người có nỗi sợ hãi thái quá về mùa đông sắp tới sẽ chuẩn bị tốt hơn và giảm được rủi ro bị chết đói hoặc chết rét. Vì thế, họ có cơ hội truyền lại “bộ gen cảnh giác” cho thế hệ sau. Ngược lại, việc quá mơ mộng về những điều tốt đẹp trong tương lai, không giúp ích nhiều cho việc duy trì nòi giống.

Và chức năng não bộ của chúng ta không thay đổi nhiều kể từ thời kỳ đó. Đó là lý do tại sao, đối với các nhà đầu tư Mỹ nỗi đau của việc mất 10% giá trị danh mục đầu tư tương đương với cảm giác vui sướng khi lãi được 25%. Các nhà đầu tư châu Âu cảm nhận nỗi đau thua lỗ còn dữ dội hơn.

IV. Cổ phiếu thường có xu hướng tích cực hơn là tiêu cực

Điều đó liên quan gì đến nhận thức sai lầm phổ biến rằng, thị trường chứng khoán chỉ toàn giảm điểm. Tính theo ngày, xác suất thị trường chứng khoán tăng điểm cao hơn một chút so với việc tung đồng xu. Tuy nhiên, những ngày giảm điểm thường xuất hiện thành từng đợt. Những ngày tăng điểm cũng vậy. Bởi vì chúng ta quá nhạy cảm với nguy hiểm, nên những đợt giảm điểm liên tiếp lại ám ảnh sâu hơn trong tâm trí chúng ta, mặc dù thực tế không phải như vậy.

Về mặt tâm lý, rất khó để không suy nghĩ quá ngắn hạn. Nhưng nếu bạn kéo dài thời gian quan sát thêm một chút, thì khả năng cao là cổ phiếu sẽ tăng giá. Trong lịch sử, cổ phiếu tăng giá trong 62% số tháng, dù sự tăng giá này cũng xuất hiện theo từng đợt. Trong các giai đoạn 12 tháng liên tiếp, tỷ lệ tăng giá là 73,2% thời gian. Tuy nhiên, các tiêu đề báo chí và các chuyên gia lại phản ứng thái quá như thể đang có gấu rình rập ở mọi ngóc ngách. Điều họ thực sự nên lo sợ là bỏ lỡ tiềm năng tăng giá của thị trường, nhưng đó không phải là điều tự nhiên đối với bộ não của chúng ta, vốn không khác biệt nhiều so với bộ não người tiền sử.
Lịch sử đã chứng minh rõ ràng rằng, trung bình, cổ phiếu thường mang lại lợi nhuận tích cực nhiều hơn là tiêu cực. Và trong thời gian dài hơn, chẳng hạn như 20 năm trở lên, cổ phiếu thực sự ít biến động hơn so với trái phiếu. Có thể khó để vượt qua lối tư duy đã ăn sâu vào tâm trí, nhưng nếu bạn làm được điều đó, lợi nhuận dài hạn có khả năng sẽ tốt hơn với cổ phiếu (nếu bạn có một danh mục đầu tư đa dạng) so với trái phiếu.

Ghi chú: Kenneth Fisher thành lập Fisher Investments vào năm 1979, tính đến ngày 31/12/2025, đây là một công ty tư vấn đầu tư và quản lý tài sản với tổng giá trị hơn 386 tỷ đô la Mỹ.

– Tham khảo Kenneth Fisher