Liệu đã đến lúc đầu tư vào cổ phiếu thuộc lĩnh vực tài chính

• Bài viết lấy bối cảnh vào tháng 7 năm 2008 ở thị trường chứng khoán Hoa Kỳ.

I. Rẻ nhưng chưa chắc đã là cơ hội

Giá cổ phiếu có vẻ rẻ, nhưng hãy nhớ rằng: Đây là nhóm cổ phiếu đầy rủi ro.

Nhiều người tò mò muốn biết: Nếu là Graham thì ông sẽ làm gì?

Chuyên mục này, được đặt tên theo cuốn sách kinh điển về đầu tư giá trị của Benjamin Graham, mới ra mắt cách đây hai tuần và một số độc giả đã đặt câu hỏi, liệu Graham có mua vào cổ phiếu thuộc lĩnh vực tài chính vào thời điểm này hay không. Thật không may, chúng ta không thể hỏi trực tiếp nhà đầu tư vĩ đại này. Vì Graham đã qua đời vào năm 1976. Tuy nhiên, khi nghiên cứu kỹ các tác phẩm của ông, câu trả lời dường như rất rõ ràng: Không.

Điều đó có vẻ làm bạn ngạc nhiên. Nhưng xét cho cùng, tính đến giữa tháng 7, chỉ số Dow Jones Wilshire Financials đã giảm 46% so với cùng kỳ năm trước. Chính con số giảm mạnh như vậy đã khiến các nhà đầu tư giá trị vô cùng phấn khích và muốn tham gia.

Ngay cả khi đã hồi phục hơn 30% trong tuần qua, có tới 1001 cổ phiếu thuộc lĩnh vực tài chính được Dow Jones theo dõi vẫn đang giao dịch ở mức trung bình chỉ bằng 1,1 lần giá trị sổ sách. Trước khi cổ phiếu nhóm ngân hàng phục hồi sau đợt giảm mạnh, bạn vẫn có thể mua cổ phiếu của Wachovia Corp với giá chỉ bằng 51% giá trị sổ sách. Nếu đó không phải là vùng giá mà Ben Graham sẽ mua vào, thì còn điều gì nữa?

II. Chưa đủ để gọi là đầu tư

Để hiểu tại sao tôi nghĩ Graham sẽ không hành động gì, bạn cần hiểu sự khác biệt quan trọng giữa đầu tư và đầu cơ. Theo Benjamin Graham viết trong cuốn sách đầu tay của mình, Phân tích Chứng khoán, “đầu tư là hoạt động mà sau khi phân tích kỹ lưỡng, đảm bảo an toàn vốn gốc và mang lại mức lợi nhuận thỏa đáng. Những hoạt động không đáp ứng được các yêu cầu này là đầu cơ.”

Vốn được đào tạo bài bản về toán học và học giả về tiếng Hy Lạp và La Mã, Graham đã xây dựng định nghĩa của mình với sự chặt chẽ đến từng chi tiết như một định lý hình học. Ông không muốn có bất kỳ sự quanh co nào về ý nghĩa. Cả ba điều kiện, chứ không chỉ một hoặc hai, đều phải được đáp ứng: phân tích của bạn phải kỹ lưỡng, vốn gốc của bạn phải được bảo đảm an toàn và kỳ vọng lợi nhuận của bạn phải hợp lý. “Phân tích kỹ lưỡng” đòi hỏi nghiên cứu các sự kiện dựa trên các tiêu chuẩn đã được thiết lập về an toàn và giá trị, trong khi “bảo đảm an toàn vốn gốc” có nghĩa là bảo vệ bạn khỏi thua lỗ trong mọi điều kiện hoặc biến động mà có thể dự báo được”.

Bạn không thể giả vờ rằng mình đang được bảo vệ khỏi thua lỗ khi giá bất động sản, nền tảng không vững chắc cho hầu hết các cổ phiếu thuộc nhóm ngành tài chính, vẫn đang sụt giảm.

Bạn cũng không thể nghiên cứu các sự kiện khi chính những sự kiện đó còn chưa rõ ràng. Mỗi quý, các ngân hàng đều trích lập dự phòng rủi ro cho các khoản lỗ từ danh mục cho vay và cho rằng số tiền dự phòng đó đã đủ. Nhưng đến quý tiếp theo, họ nhận ra mình đã sai. Ví dụ, khoản dự phòng rủi ro cho khoản vay tại Washington Mutual đã tăng vọt từ 967 triệu đô la lên 1,5 tỷ đô la, rồi 3,5 tỷ đô la và chạm mức 5,9 tỷ đô la chỉ trong bốn quý vừa qua.

III. Hãy thận trọng và đa dạng hóa

Các ngân hàng không nói dối, họ chỉ đang đoán mò. Bất cứ khi nào các chủ ngân hàng tự thuyết phục mình rằng tài sản của họ có tính thanh khoản cao như cổ phiếu và trái phiếu, cuối cùng họ lại nắm giữ những thứ “thối nát” đến mức không thể bán nổi với giá rẻ mạt như cá ươn lúc chợ chiều. Đó là lý do tại sao Graham đã cảnh báo từ nhiều thập kỷ trước rằng cổ phiếu ngân hàng là “một lựa chọn đầu tư đầy rủi ro đối với nhà đầu tư cá nhân”, dễ bị “định giá quá cao một cách vô lý” và “biến động mạnh”. Đây chính xác là cảnh báo mà mọi người thường quên trong thời kỳ bùng nổ như chúng ta đã trải qua cho đến năm ngoái, và trong bất kỳ nhịp phục hồi nào từ đáy, như chúng ta đã thấy vào đầu tuần trước.

Các CEO trong lĩnh vực tài chính có thể thể hiện niềm tin vào tương lai của công ty mình và ngay lập tức thúc đẩy giá của cổ phiếu bằng cách mua lại lượng lớn cổ phiếu ở mức giá hiện tại. Thay vào đó, hoạt động mua lại cổ phiếu thuộc lĩnh vực tài chính đã giảm hai phần ba kể từ đầu năm ngoái, xuống chỉ còn 14 tỷ đô la trong quý đầu tiên năm 2008. Bị mắc kẹt trong trạng thái  mà nhà phân tích Howard Silverblatt của Standard & Poor’s gọi là “tình trạng sốc và thất vọng”, người đứng đầu các công ty thuộc lĩnh vực tài chính thiếu tiền hoặc niềm tin, hoặc cả hai, để mua lại cổ phiếu của chính công ty mình. Nếu họ không thể hoặc không muốn mua, tại sao bạn lại phải mua?

Đừng hiểu sai ý tôi. Tôi không nói rằng không thể kiếm được tiền từ nhóm cổ phiếu thuộc lĩnh vực tài chính trong vài năm tới. Nhưng khả năng thua lỗ ít nhất cũng lớn bằng khả năng thu được lợi nhuận. Khi chính các nhân viên ngân hàng cũng không biết giá trị tài sản của họ là bao nhiêu, thì hầu hết nhà đầu tư bên ngoài không thể xác định được cổ phiếu nào bị định giá thấp và cổ phiếu nào không thể định giá được.

Graham cảnh báo rằng, đầu cơ nguy hiểm nhất là khi bạn tự lừa dối mình rằng mình đang đầu tư, rồi mạo hiểm nhiều tiền hơn so với khả năng chịu đựng của bản thân. Nhiều người đã ồ ạt đổ xô vào cổ phiếu nhóm tài chính trong những ngày qua có thể sẽ hối hận vì đã không nghe theo lời khuyên của Graham. Đối với nhiều ngân hàng, cơn ác mộng chỉ mới bắt đầu.

Nếu bạn vẫn muốn thử vận may với cổ phiếu thuộc lĩnh vực tài chính, ít nhất hãy đa dạng hóa danh mục. Hãy cân nhắc các quỹ ETF như Vanguard Financials (VFH) hoặc iShares Dow Jones US Financial Sector (IYF). Mỗi quỹ ETF này đều nắm giữ hàng trăm cổ phiếu thuộc lĩnh vực tài chính và bất động sản. VFH có phí quản lý hàng năm là 2,2 đô la trên mỗi 1000 đô la đầu tư, trong khi IYF tính phí 4,8 đô la. Dù thế nào đi nữa, hãy chỉ sử dụng số tiền mà bạn vốn định dành cho chuyến đi chơi tại Las Vegas mà thôi. [ý nói đây là khoản tiền bạn có thể chấp nhận mất trắng, giống như đi đánh bạc]

– Tham khảo một tờ báo hàng đầu ở Hoa Kỳ